پس انسان ثابت سيّال است ، سيّال است در طبيعت ، و ثابت است در گوهر روح كه مغتذى به صور نوريّهء مجرّدهء حقائق علميّه است . انسان من حيث هو انسان طعام او غذاى مسانخ او است . باقر علوم النبيّين عليه السّلام به زيد شحّام در تفسير طعام در جواب سؤال وى از كريمهء فلينظر الإنسان إلى طعامه فرمود : علمه الّذى يأخذه عمّن يأخذه . غذاء با همهء اختلاف انواع و ضروب آن ، مظهر صفت بقاء و از سدنهء اسم قيّوم و با مغتذى مسانخ است و تغّذى حّب دوام ظهور اسم ظاهر و احكام آنست . حقايق علميّه صور فعليّه‌اند كه به كمال رسيده‌اند و حركت در آنها راه ندارد و گرنه بايد بالقّوه باشند و لازم آيد كه هيچ صورت علميّه‌اى متحقّق نباشد و به فعليّت نرسيده باشد ؛ پس علم و وعاى علم ، مجّرد و منّزه از مادّه و احكام آنند . و چون انسان ثابت سيّال است ، هم براهين تجّرد نفس در وى به قّوت خود باقى است ، و هم ادلّهء حركت جوهر طبيعت صورت جسمانيّه . صدر المتألّهين در « اسفار » فرمايد : « 1 » « نحن لا نمنع أن يكون لمثل هذا الشىء المبتّدل وجود ذاته فى الاستكمال تعلّق مّا بجوهر مادّىّ واقع تحت الحركة و الزمان . تحقيق هذا المقام : أنّ النفس فى أوّل ما أفيضت على مادّة البدن كان صورة شىء من الموجودات الجسمانيّة فكانت كالصور المحسوسة و الخياليّة لم يكن فى أوّل الكون صورة عقليّة لشىء من الأشياء ؛ كيف و من المحال أن يحصل من صورة عقليّة و مادّة جسمانيّة نوعا جسمانيّا واحدا كالانسان بلا توسّط

--> ( 1 ) - « اسفار » ج 1 ، ص 282 .